Từ ngày 01/01/2026, chính sách thuế đối với hộ kinh doanh cá thể (HKD) và cá nhân kinh doanh tại Việt Nam có sự thay đổi lớn theo Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định 68/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Việc bãi bỏ hoàn toàn phương pháp thuế khoán truyền thống (cùng với lệ phí môn bài) chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý thuế. Để phù hợp với quy mô hoạt động và giảm gánh nặng hành chính, hộ kinh doanh được phân thành 4 nhóm chính dựa trên mức doanh thu năm (tính theo năm dương lịch). Phân nhóm này không chỉ quyết định nghĩa vụ nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) mà còn ảnh hưởng đến chế độ kế toán, hóa đơn điện tử, tần suất kê khai và trách nhiệm khác. Ngưỡng quan trọng nhất là 500 triệu đồng/năm – mức doanh thu được miễn thuế GTGT và TNCN, giúp khoảng 90% hộ kinh doanh nhỏ lẻ không phải nộp hai loại thuế này.
1. Cơ sở pháp lý và mục tiêu của việc phân nhóm
Trước năm 2026, HKD chủ yếu áp dụng thuế khoán do cơ quan thuế ấn định dựa trên ước tính doanh thu, dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch, dễ phát sinh tranh chấp và không khuyến khích ghi chép chứng từ.
Nghị quyết 198/2025/QH15 đã chính thức bãi bỏ thuế khoán từ 01/01/2026, yêu cầu HKD nộp thuế theo pháp luật quản lý thuế (tự kê khai trên cơ sở doanh thu thực tế, hóa đơn chứng từ). Nghị định 68/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 05/3/2026, hiệu lực ngay) quy định chi tiết chính sách thuế, khai nộp và quản lý đối với HKD.
Mục tiêu của phân nhóm theo doanh thu là:
- Giảm gánh nặng cho HKD nhỏ (doanh thu thấp).
- Tăng tính công bằng và minh bạch cho HKD quy mô lớn hơn.
- Khuyến khích HKD ghi chép sổ sách, sử dụng hóa đơn điện tử, chuyển dần sang doanh nghiệp.
- Hỗ trợ quản lý thuế theo rủi ro, tập trung vào nhóm có quy mô lớn.
Doanh thu được xác định là toàn bộ tiền bán hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong năm, bao gồm phụ thu, hoa hồng… dù đã thu tiền hay chưa. HKD phải thông báo tài khoản ngân hàng/ví điện tử sử dụng cho kinh doanh và kê khai doanh thu thực tế.
>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.
2. Bốn nhóm hộ kinh doanh theo doanh thu và nghĩa vụ thuế
Dựa trên Nghị định 68/2026/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan, HKD được phân nhóm như sau (áp dụng cho cả HKD mới và đang hoạt động):
Nhóm 1: Doanh thu ≤ 500 triệu đồng/năm Đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn nhất (ước tính khoảng 90% tổng số HKD).
- Thuế GTGT: Không chịu thuế.
- Thuế TNCN: Không phải nộp.
- Nghĩa vụ khác: Vẫn phải thông báo doanh thu thực tế theo mẫu 01/TKN-CNKD với cơ quan thuế (chậm nhất ngày 31/01 năm sau). Kê khai 2 lần/năm nếu cần. Không bắt buộc hóa đơn điện tử (trừ trường hợp bán cho doanh nghiệp hoặc trên sàn TMĐT). Chế độ kế toán đơn giản, không bắt buộc sổ sách chi tiết.
- Lợi ích: Giảm đáng kể gánh nặng hành chính và chi phí cho hộ nhỏ lẻ, buôn bán rong, kinh doanh thời vụ. Tuy nhiên, nếu doanh thu thực tế vượt 500 triệu, phải kê khai bổ sung và nộp thuế cho phần vượt.
>> Tham khảo: Lập hóa đơn điều chỉnh và biên bản điều chỉnh hóa đơn.
Nhóm 2: Doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm Nhóm này chuyển sang chịu thuế đầy đủ nhưng vẫn được linh hoạt.
- Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo doanh thu = Doanh thu tính thuế × tỷ lệ % GTGT theo ngành nghề (ví dụ: phân phối hàng hóa 1%, dịch vụ 5%, xây dựng không bao thầu 5%, sản xuất 3%, vận tải 3%, cho thuê tài sản 5%…). Doanh thu tính thuế là toàn bộ doanh thu trừ trường hợp đặc biệt.
- Thuế TNCN: Được chọn 1 trong 2 phương pháp (phải duy trì ổn định ít nhất 2 năm):
- Tính theo tỷ lệ trên doanh thu: (Doanh thu – 500 triệu) × tỷ lệ % TNCN theo ngành (thường 0,5% – 2% tùy ngành). Mức trừ 500 triệu được áp dụng linh hoạt cho ngành nghề hoặc địa điểm có lợi nhất (tổng không vượt 500 triệu/năm).
- Tính trên thu nhập: (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 15%. Chi phí phải có chứng từ hợp lệ (hóa đơn, hợp đồng…).
- Nghĩa vụ khác: Kê khai theo tờ khai mẫu 01/CNKD (thường quý hoặc năm). Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử nếu doanh thu từ 1 tỷ trở lên hoặc bán cho tổ chức. Phải ghi chép sổ sách theo mẫu Bộ Tài chính ban hành. Khuyến khích mở tài khoản ngân hàng riêng.
Nhóm 3: Doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng/năm Nhóm này có quy mô trung bình – lớn, áp dụng phương pháp gần với doanh nghiệp hơn.
- Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo doanh thu tương tự nhóm 2 (tỷ lệ % theo ngành nghề).
- Thuế TNCN: Bắt buộc tính trên thu nhập = (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 17%. Không được chọn phương pháp tỷ lệ trên doanh thu. Chi phí được trừ phải chứng minh được bằng chứng từ (hóa đơn VAT, hợp đồng lao động, biên lai…).
- Nghĩa vụ khác: Kê khai chi tiết hơn, áp dụng hóa đơn điện tử bắt buộc. Sổ sách kế toán phải theo dõi doanh thu, chi phí, vật liệu, tiền mặt… đầy đủ. Quản lý theo rủi ro cao hơn.
>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.
Nhóm 4: Doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm Nhóm lớn nhất, gần với quy mô doanh nghiệp.
- Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo doanh thu (tỷ lệ % theo ngành).
- Thuế TNCN: (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 20%.
- Nghĩa vụ khác: Yêu cầu nghiêm ngặt về chứng từ, kế toán và kê khai. Có thể phải áp dụng một số quy định tương tự doanh nghiệp (kiểm toán, báo cáo tài chính cơ bản). Đây là nhóm dễ bị thanh tra thuế nhất.
Lưu ý chung về tính thuế:
- Với hoạt động cho thuê bất động sản, có quy định riêng về mức trừ 500 triệu và tỷ lệ thuế.
- HKD có nhiều ngành nghề hoặc địa điểm được chọn cách trừ 500 triệu có lợi nhất.
- Phương pháp tính trên thu nhập (đối với nhóm 2) phải duy trì ổn định 2 năm.
- Tỷ lệ % GTGT và TNCN theo ngành được quy định cụ thể tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP (ví dụ: hàng hóa phân phối thấp hơn dịch vụ).
>> Tham khảo: Quy định mức doanh thu tính thuế GTGT.
3. Các nghĩa vụ hành chính và chuyển đổi số đi kèm phân nhóm
Phân nhóm không chỉ ảnh hưởng đến thuế mà còn đến các nghĩa vụ khác:
- Hóa đơn điện tử: Bắt buộc từ mức doanh thu nhất định (thường từ 1 tỷ đồng/năm hoặc khi bán cho doanh nghiệp).
- Kế toán: Nhóm 1 đơn giản; nhóm 2-4 phải dùng sổ theo mẫu (S2a, S2b, S2c… theo dõi doanh thu, chi phí).
- Kê khai: Nhóm 1 chỉ thông báo doanh thu; nhóm còn lại kê khai định kỳ (quý/năm) qua hệ thống điện tử.
- BHXH: Chủ hộ và lao động vẫn phải tham gia theo quy định riêng.
- Chuyển đổi sang doanh nghiệp: HKD nhóm 3-4 được khuyến khích chuyển để hạn chế trách nhiệm vô hạn và hưởng ưu đãi thuế tốt hơn.
Nếu doanh thu thay đổi giữa các năm, HKD phải điều chỉnh nhóm và phương pháp tính thuế kịp thời, tránh phạt chậm nộp hoặc truy thu.
>> Tham khảo: Thủ tục phát hành hóa đơn điện tử.
4. Ý nghĩa và thách thức của phân nhóm theo doanh thu
Việc phân nhóm mang lại nhiều lợi ích:
- Hỗ trợ HKD nhỏ: Khoảng 2,3 triệu hộ (trong tổng hơn 2,5 triệu hộ) được miễn thuế, tạo dư địa phát triển.
- Tăng minh bạch: Khuyến khích sử dụng hóa đơn, chứng từ, giảm tình trạng “khoán trắng”.
- Công bằng cạnh tranh: HKD lớn phải nộp thuế theo thu nhập thực tế, gần với doanh nghiệp.
- Hỗ trợ chuyển đổi số: Nhà nước cung cấp phần mềm kế toán miễn phí, nền tảng kê khai điện tử.
Tuy nhiên, cũng tồn tại thách thức:
- HKD nhỏ lẻ quen với thuế khoán có thể lúng túng khi phải ghi chép sổ sách và kê khai.
- Rủi ro phạt nếu kê khai sai hoặc bỏ sót doanh thu (đặc biệt khi nhận tiền qua tài khoản ngân hàng).
- Chi phí ban đầu cho hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán (dù có hỗ trợ).
- HKD nhóm 2 cần cân nhắc chọn phương pháp tính thuế phù hợp (tỷ lệ hay trên thu nhập) để tối ưu.
>> Tham khảo: Cách lập hóa đơn thay thế theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
Để vượt qua, HKD nên:
- Ghi chép chứng từ ngay từ đầu năm.
- Sử dụng phần mềm hỗ trợ kê khai (nhiều phần mềm kế toán cung cấp miễn phí hoặc giá rẻ).
- Tham khảo hướng dẫn tại Chi cục Thuế quận/huyện hoặc Cổng Dịch vụ công Quốc gia.
- Chuẩn bị chuyển đổi sang công ty TNHH nếu quy mô vượt 3 tỷ đồng để giảm rủi ro trách nhiệm.
Kết luận
Mọi thắc mắc hay muốn được tư vấn muốn được tư vấn về phần mềm hóa đơn điện tử E-invoice hoàn toàn miễn phí, Quý doanh nghiệp vui lòng liên hệ:
CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN
- Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
- Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
- Tel : 024.37545222
- Fax: 024.37545223
- Website: https://einvoice.vn/
Để lại một phản hồi