Đối tượng bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính năm 2026

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn áp dụng đầy đủ các quy định mới về kiểm toán độc lập tại Việt Nam, sau khi Luật Kiểm toán độc lập được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15 và được hướng dẫn chi tiết bởi Nghị định 90/2025/NĐ-CP. Những thay đổi này nhằm mở rộng phạm vi kiểm soát, nâng cao tính minh bạch của thông tin tài chính và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế. Việc xác định đúng đối tượng bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tránh rủi ro xử phạt hành chính, ảnh hưởng đến uy tín và khả năng tiếp cận vốn.

1. Cơ sở pháp lý điều chỉnh

Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12 (đã được sửa đổi) quy định nguyên tắc, điều kiện và đối tượng phải thực hiện kiểm toán độc lập. Điểm quan trọng nhất là khoản 1 Điều 37, trong đó liệt kê các đơn vị phải kiểm toán BCTC hàng năm.

Luật số 56/2024/QH15 đã bổ sung nhóm “doanh nghiệp khác có quy mô lớn” và giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí. Nghị định 90/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 14/4/2025) đã cụ thể hóa các tiêu chí này và điều chỉnh một số quy định về thời hạn ký báo cáo kiểm toán. Ngoài ra, các văn bản chuyên ngành như Thông tư của Ngân hàng Nhà nước cũng quy định riêng đối với tổ chức tín dụng.

Các quy định này áp dụng cho năm tài chính 2026, nghĩa là BCTC năm 2026 của các đối tượng thuộc diện phải được kiểm toán độc lập bởi doanh nghiệp kiểm toán hoặc chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài đủ điều kiện tại Việt Nam.

>> Tham khảo: Hóa đơn điện tử; Báo giá hóa đơn điện tử.

2. Các nhóm đối tượng bắt buộc kiểm toán

Thứ nhất, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Mọi doanh nghiệp có vốn nước ngoài hoạt động tại Việt Nam đều phải kiểm toán BCTC hàng năm, bất kể quy mô. Quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch trong thu hút và quản lý vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời phục vụ công tác quản lý thuế và giám sát chuyển giá.

Thứ hai, các tổ chức thuộc lĩnh vực tài chính – ngân hàng – bảo hiểm. Bao gồm tổ chức tín dụng, công ty tài chính, doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư và các đơn vị liên quan. Đây là nhóm đối tượng có tác động hệ thống lớn đến nền kinh tế, nên yêu cầu kiểm toán độc lập là bắt buộc và thường kèm theo các quy định giám sát chặt chẽ từ Ngân hàng Nhà nước hoặc Bộ Tài chính.

Thứ ba, công ty đại chúng, tổ chức phát hành chứng khoán và các đơn vị kinh doanh chứng khoán. Các doanh nghiệp niêm yết, công ty đại chúng quy mô lớn hoặc tổ chức phát hành trái phiếu, cổ phiếu ra công chúng đều thuộc diện kiểm toán bắt buộc. Quy định này gắn liền với Luật Chứng khoán và nhằm bảo vệ nhà đầu tư thông qua thông tin tài chính đáng tin cậy.

Thứ tư, doanh nghiệp nhà nước và đơn vị có vốn nhà nước. Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước từ 20% quyền biểu quyết trở lên đều phải kiểm toán BCTC. Mục tiêu là tăng cường giám sát việc sử dụng vốn công, phòng chống thất thoát và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công.

>> Tham khảo: Hóa đơn sai MST, sai thuế suất, sai tiền thuế: Xử lý thế nào?

Thứ năm, và cũng là điểm mới quan trọng nhất của giai đoạn 2025–2026, là doanh nghiệp có quy mô lớn. Theo Nghị định 90/2025/NĐ-CP, doanh nghiệp thỏa mãn ít nhất hai trong ba tiêu chí sau (dựa trên BCTC năm liền kề gần nhất) phải kiểm toán BCTC hàng năm:

– Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân trong năm từ 200 người trở lên.

– Tổng doanh thu thuần từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ từ 300 tỷ đồng trở lên.

– Tổng giá trị tài sản trên bảng cân đối kế toán từ 100 tỷ đồng trở lên.

Ví dụ minh họa: Một công ty sản xuất có 220 lao động và tổng doanh thu 320 tỷ đồng sẽ thuộc diện bắt buộc, dù tổng tài sản chỉ 80 tỷ đồng. Ngược lại, nếu chỉ đáp ứng một tiêu chí (ví dụ chỉ có doanh thu cao nhưng lao động và tài sản thấp), doanh nghiệp chưa thuộc diện bắt buộc theo nhóm này.

3. Quy định về tính liên tục và miễn trừ

Một điểm cần lưu ý là quy định về tính liên tục. Doanh nghiệp đã thuộc diện quy mô lớn theo dữ liệu năm 2024 phải thực hiện kiểm toán từ năm tài chính 2025 trở đi. Nếu sau đó doanh nghiệp không còn đáp ứng tiêu chí trong hai năm liên tiếp, thì được miễn kiểm toán bắt buộc cho đến khi thỏa mãn lại điều kiện. Điều này giúp tránh tình trạng “nhảy vào – nhảy ra” liên tục, đồng thời tạo sự ổn định trong việc lập kế hoạch kiểm toán.

Đối với kiểm toán viên hành nghề, thời hạn ký báo cáo kiểm toán cho cùng một đơn vị được kéo dài từ 3 năm lên 5 năm liên tục. Quy định này nhằm tạo điều kiện để kiểm toán viên hiểu sâu hơn về hoạt động của doanh nghiệp, từ đó nâng cao chất lượng ý kiến kiểm toán.

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn; Tra cứu hóa đơn điện tử.

4. Thời hạn và nghĩa vụ thực hiện

Doanh nghiệp thuộc diện bắt buộc cần ký hợp đồng kiểm toán kịp thời. Một số hướng dẫn thực tiễn khuyến nghị hoàn thành việc lựa chọn và ký hợp đồng chậm nhất trước ngày 1/12 của năm kiểm toán để đảm bảo thời gian thực hiện. Sau khi kết thúc năm tài chính, BCTC đã kiểm toán phải được nộp đúng hạn theo quy định của Luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn về nộp báo cáo tài chính.

Đối với tổ chức tín dụng, quy định còn chặt chẽ hơn. Theo các thông tư của Ngân hàng Nhà nước, tổ chức tín dụng phải thông báo bằng văn bản về tổ chức kiểm toán được lựa chọn trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định, và gửi kết quả kiểm toán trong vòng 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính.

5. Tác động và khuyến nghị đối với doanh nghiệp

Việc mở rộng đối tượng kiểm toán bắt buộc mang lại nhiều lợi ích dài hạn. Thông tin tài chính được kiểm toán độc lập giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín với ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác; giảm rủi ro gian lận nội bộ; và hỗ trợ việc ra quyết định quản trị tốt hơn. Tuy nhiên, chi phí kiểm toán và thời gian chuẩn bị hồ sơ cũng tăng lên, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và lớn mới lần đầu thuộc diện.

Doanh nghiệp nên chủ động rà soát ba tiêu chí quy mô dựa trên BCTC năm trước, đối chiếu với dữ liệu BHXH và sổ sách kế toán. Nếu thuộc diện, cần lựa chọn doanh nghiệp kiểm toán có đủ năng lực và kinh nghiệm ngành nghề. Đồng thời, cần lưu ý các quy định về độc lập của kiểm toán viên, kiểm soát chất lượng dịch vụ và chế tài xử phạt (mức phạt có thể lên đến hàng tỷ đồng đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng).

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần theo dõi các dự thảo sửa đổi Luật Kiểm toán độc lập đang được Quốc hội xem xét trong năm 2026, vì có thể có thêm điều chỉnh về thủ tục hành chính và điều kiện hành nghề.

Kết luận

Năm 2026, phạm vi đối tượng bắt buộc kiểm toán báo cáo tài chính đã được mở rộng rõ rệt, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp quy mô lớn theo ba tiêu chí về lao động, doanh thu và tài sản. Việc xác định đúng đối tượng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kiểm toán không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cơ hội để doanh nghiệp khẳng định tính minh bạch và chuyên nghiệp. Các đơn vị nên chủ động cập nhật văn bản pháp luật mới nhất từ Bộ Tài chính và các cơ quan chuyên ngành để đảm bảo tuân thủ đầy đủ, tránh rủi ro không đáng có trong quá trình hoạt động kinh doanh.